Uluslararası Karşılaştırmalar

Dünya Ekonomi Forumu tarafından 2001 yılından bu yana hazırlanan "Küresel Bilgi Teknolojisi" raporlarında, ülkelerin bilgi toplumuna geçişteki hazırlıkları ve bu konudaki çeşitli göstergeleri dikkate alarak bir sıralama yapılmaktadır. Bu sıralamanın yapılmasında, teknik altyapı göstergeleri kadar, ülkelerin hizmetlerin sunumu ve geliştirilmesindeki durumu, teknoloji üretme yetenekleri, insan sermayesi, hukuki düzenlemeleri gibi pek çok kriter değerlendirilmektedir.
 

Ülkelerin Bilgi Toplumuna Hazır Olma Durumu (Networked Readiness)

 

2007 - 2008			2008 - 2009
SIRA	ÜLKE	PUAN	SIRA	ÜLKE	PUAN
1	Danimarka	5.78	1	Danimarka	5.85
2	İsveç	5.72	2	İsveç	5.84
3	İsviçre	5.53	3	ABD	5.68
4	ABD	5.49	4	Singapur	5.67
5	Singapur	5.49	5	İsviçre	5.58
6	Finlandiya	5.47	6	Finlandiya	5.53
7	Hollanda	5.44	7	İzlanda	5.50
8	İzlanda	5.44	8	Norveç	5.49
9	Güney Kore	5.43	9	Hollanda	5.48
10	Norveç	5.38	10	Kanada	5.41
...			...
55	TÜRKİYE	3,96	61	TÜRKİYE	3,91
Toplam 127 ülke			Toplam 134 ülke

Kaynak: Dünya Ekonomi Forumu

Bilgi ve İletişim Teknolojileri Sektörü

Ülkemizde 2003 yılında 10,3 milyar dolar seviyesinde olan BİT pazarı, yıllık ortalama yüzde 22 büyüyerek 2007 yılında 21,7 milyar dolara ulaşmıştır. Sektör büyüklüğünün 2008 yılında 26 milyar dolara ulaştığı tahmin edilmektedir. Sektörün yüzde 79'luk kısmını telekomünikasyon sektörü, yüzde 21'lik kısmını da bilgi teknolojileri sektörünün oluşturduğu değerlendirilmektedir.

Bilgi ve İletişim Teknolojilerine İlişkin Temel Göstergeler

Sabit telefon sayısı doyuma ulaşmış olmasına karşın mobil telefon abone sayısında artış sürmektedir. Genişbant abone sayısında oldukça hızlı bir büyüme yaşanmaktadır. Ancak, ulaşılan abone yoğunluk oranı henüz AB ve OECD ortalamalarının oldukça altında kalmaktadır.

Bilgi ve iletişim teknolojileri alanında önemli ve temel göstergeler olarak kabul edilen sabit telefon, mobil telefon, Internet kullanıcı yoğunluğu ve genişbant abone yoğunluğuna ait Türkiye ve Avrupa Birliği üye ülkelerine ait değerler aşağıda verilmektedir.

Sabit Telefon Abone Yoğunluğu: Ülkemizde, Avrupa genelinde de yaşanan sabit telefon aboneleri sayısında doygunluk seviyesine ulaşılması ve mobil haberleşmenin daha yaygın olarak kullanılması eğilimi etkili olmakta ve büyük bölümünde Türk Telekom'un hakim işletici olarak hizmet sunduğu ses iletimi piyasasında abone sayısı durağanlık göstermektedir. 2006 yılı sonunda sabit telefon abone yoğunluğu ülkemizde yüzde 25,8 iken, AB üyesi 25 ülkede bu oran yüzde 63,6'dir. 2007 yılında Türkiye'de yüzde 24,9 olarak gerçekleşen sabit telefon abone yoğunluğunun 2008 yılında yüzde 23,9 seviyesine gerilediği tahmin edilmektedir.

Kaynak: Eurostat, BTK (2007 yılı verileri ITU verileridir.)

Mobil Telefon Abone Yoğunluğu: 1994 yılından bu yana faaliyette olan GSM şebekesi 2000'li yılların başından itibaren hızlı bir büyüme göstermiştir. Abone sayısı 2008 yılı sonu itibarıyla 65,8 milyon seviyesinde gerçekleşmiştir. Avrupa Birliğinde bu oran 2007 yılında yüzde 115 seviyesinde gerçekleşmiştir.

Kaynak: Eurostat, BTK (2007 yılı verileri ITU verileridir.)

İnternet Kullanıcı Yoğunluğu: Genişbant altyapısındaki gelişmeler ile eğitim, e-Devlet ve e-Ticaret gibi alanlarda yaygınlaşan uygulamalar, internet kullanımına olan talebi artırmaktadır. İşyeri, internet cafe ve okul gibi internetin yaygın kullanıldığı mekanların yanı sıra düşen kişisel bilgisayar fiyatları ve düzenlenen ADSL kampanyaları ile özellikle evlerde internet kullanımımın yaygınlaştığı ve AB gösterge ortalamaları ile farkın giderek daraldığı görülmektedir.

Kaynak: Eurostat, DPT, TÜİK

Genişbant Kullanıcı Yoğunluğu: 2004 yılından bu yana hızla gelişen ADSL altyapısının yanı sıra internete erişim talebindeki artış genişbant kullanıcı sayısını hızla artırmıştır. 2008 yılı sonu itibarıyla yaklaşık 5,7 milyon'a erişen genişbant abone sayısı ile yüzde 7,8 genişbant abone yoğunluğuna ulaşılmıştır. Genişbant abone yoğunluğu AB-27 üyesi ülkelerde 2008 yılında yüzde 21,7 düzeyine ulaşmıştır. Ülkemizde yerel ağın paylaşıma açılması ile alternatif işletmecilerin de faaliyet göstereceği genişbant pazarının önümüzdeki dönemde de hızlı büyümesini devam ettirmesi beklenmektedir.

Kaynak: Eurostat, BTK (AB-25 2003, AB-27 2003,2004 ve 2005 istatistikleri ITU verilerinden derlenmiştir.)

Kamu Bilgi ve İletişim Teknolojileri Yatırımları

2002-2008 döneminde kamunun BİT yatırımlarına tahsis etmiş olduğu ödenekler aşağıdaki tabloda yer almaktadır.

Kamu Bilgi ve İletişim Teknolojileri Yatırımları (2002-2008)

Kaynak: Yatırım Programları

Başlıca e-Devlet Proje ve Uygulamaları

e-Devlet hizmetlerinin münferit kurumsal uygulamalar yerine, bütünleşik bir yapıda sunulmasına, mükerrerliklerin ve kaynak israfının önlenmesine, kurum içi ve kurumlar arasında elektronik ortamda bilgi ve belge paylaşımına yönelik çalışmalar çeşitli kademelerde sürdürülmektedir. 18 Aralık 2008 tarihinde faaliyete geçirilen e-Devlet Ana Kapısı bu konularda önemli faydalar sağlayacaktır.

Merkezi Nüfus İdaresi Sistemi (MERNİS), Kimlik Paylaşım Sistemi, Vergi Daireleri Otomasyonu Projesi (VEDOP I-II), Ulusal Yargı Ağı Projesi (UYAP), Gümrük İdaresinin Modernizasyonu Projesi (GİMOP), Polis Bilgi Ağı (POLNET), Saymanlık Otomasyon Sistemi (Say2000i), e-Bildirge ve Başbakanlık Mevzuat Bilgi Sistemi yaygın olarak hizmet veren başlıca e-Devlet uygulamalarıdır.

Avrupa Komisyonu adına 2001 yılından bu yana Cap Gemini firması tarafından yürütülen 20 temel kamu hizmetinin elektronik ortamda sunumu kıyaslama çalışmasına 2007 yılında Türkiye de dahil olmuştur. AB tarafından belirlenen 20 temel kamu hizmetinin tamamen elektronik ortamda sunumunda, 2007 yılı itibarıyla AB 27+ (AB27 ve Türkiye, İzlanda, İsviçre, Norveç) ortalaması yüzde 59 iken, Türkiye için bu oran yüzde 55'tir. Bu hizmetlerin elektronik ortamda sunumunda ulaşılan olgunluk seviyesi, AB 27+ için yüzde 76 iken, Türkiye'de yüzde 69 olarak gerçekleşmiştir. İş dünyasına sunulan hizmetlerin olgunluk seviyesi açısından ise Türkiye yüzde 86 ile yüzde 84 olan AB 27+ ortalamasının da üzerindedir. Kullanıcı odaklı hizmet sunumu, AB 27+ için yüzde 19, Türkiye için yüzde 12 seviyesindedir.

OECD tarafından 2006 yılında tamamlanan e-Devlet Türkiye Araştırmasına göre;

1- Türkiye e-devlet uygulamasında büyük çaplı ilerlemeler kaydetmektedir. Türkiye e-devlet alanında devleti daha etkin, etkili, şeffaf ve hesap verebilir kılmaya yönelik önemli kazanımlar elde etmiş bulunmaktadır. Türkiye, bu amaca yönelik olarak aşağıdaki hususlara odaklanmıştır:

    - Mümkün olduğu kadar çok e-hizmet gerçekleştirmek yerine, elektronik ihale, sosyal güvenlik ve sağlık ödemelerinin elektronik ortamda yapılması, gümrük ve vergi tahsilatı gibi yüksek hacimli/yüksek getirisi olan hizmetlerin elektronik ortama taşınması.
    - Vergi daireleri, Maliye Bakanlığı muhasebe birimleri, ulusal yargı ağı ve ulusal polis ağı gibi BİT ağları ile e-devletin altyapısının kurulması.
    - Kimlik bilgilerinin yetkili kamu kurumlarınca paylaşılmasını sağlayacak, her gerçek ve tüzel kişiye tek bir kimlik numarası tahsisi yapılmasına dayanan vatandaş ve vergi numarası veri tabanının hazırlanması gibi projeler e-devletin gelişmesinde önemli kolaylaştırıcı faktörlerden birisi olmuştur.

2- Ölçülebilir nitelikte önemli sonuçlar elde edilmiştir; sosyal güvenlik sektörüne yapılan 2,5 milyon dolarlık e-devlet yatırımları sayesinde sahteciliğin önlenmesi ile yıllık 1 milyar dolar, etkinliğin artırılması ile de yılda yaklaşık 3 milyar dolar tasarruf sağlanmıştır. Sosyal güvenlik ödemeleri, kısmen e-devlet girişimlerinin mümkün kıldığı daha iyi kontrol sistemleri sayesinde, 2003'teki 12,5 milyar dolar seviyesinden 17,9 milyar dolara ulaşmıştır. Gelir vergisinin vergi daireleri yerine bankalar tarafından tahsili, vergi tahsilatı birim maliyetini 2 dolardan 0,35 dolara düşürmüştür.

Dönüşüm Liderleri Kurulu 2. Toplantısı:

Dönüşüm Liderleri Kurulu ikinci toplantısını 09.06.2008 tarihinde Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşar Yardımcısı Halil İbrahim AKÇA başkanlığında, Devlet Planlama Teşkilatında gerçekleştirmiştir.

Toplantı ile ilgili dokümanlara aşağıdaki bağlantılardan erişilebilir:

•  Bilgi Toplumu Stratejisi Eylem Planı (2006-2010) Değerlendirme Raporu - I

•  Devlet Planlama Teşkilatı sunumu

•  Katılımcı Listesi

Dönüşüm Liderleri Kurulu 1. Toplantısı:

Dönüşüm Liderleri Kurulu ilk toplantısını 5.02.2008 tarihinde Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşar Yardımcısı Halil İbrahim AKÇA başkanlığında, Devlet Planlama Teşkilatında gerçekleştirmiştir.

Toplantı ile ilgili dokümanlara aşağıdaki bağlantılardan erişilebilir:

•  Toplantı Gündemi

•  Dönüşüm Liderleri Kurulu Çalışma Usul ve Esasları (Nihai)

•  Raporlama Formatı (Nihai)

•  Devlet Planlama Teşkilatı sunumu

•  Katılımcı Listesi

4 Aralık 2003 tarih ve 2003/48 sayılı Başbakanlık Genelgesi'yle Devlet Bakanı ve Başbakan Yardımcısı Doç. Dr. Abdüllatif ŞENER başkanlığında, Sanayi ve Ticaret Bakanı Ali COŞKUN, Ulaştırma Bakanı Binali YILDIRIM, DPT Müsteşarı Ahmet TIKTIK ve Başbakanlık Başmüşaviri Fikret Nesip ÜÇCAN'dan müteşekkil e-Dönüşüm Türkiye İcra Kurulu oluşturulmuştur. Kurul toplantılarına, Danışma Kurulu Başkanı sıfatıyla DPT Müsteşar Yardımcısı, TÜBİTAK Başkanı, Telekomünikasyon Kurumu Başkanı ve Türk Telekom Genel Müdürü ile Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (TOBB), Türkiye Bilişim Vakfı, Türkiye Bilişim Derneği ve Türkiye Bilişim Sanayicileri Derneği (TÜBİSAD) başkanları da katılmışlardır.

25 Aralık 2003 tarihinde ilk toplantısını gerçekleştiren Kurul, 2007 yılı Mart ayına kadar 21 defa toplanarak ülkemizin bilgi toplumuna dönüşümü konusunda kamu ve özel sektöre yön veren önemli kararlar almış, ayrıca kamu kurum ve kuruluşlarının karşılaştıkları sorunlar konusunda da değerlendirmeler ve çözüm önerilerinde bulunmuştur. Bu toplantılarda;

2003-2004 Kısa Dönem Eylem Planı'nın yürütülmesi, 2005 Yılı Eylem Planı'nın kabulü ve yürütülmesi, Bilgi Toplumu Politika Belgesi'nin kabulü, Bilgi Toplumu Stratejisi ve ek'i Eylem Planının oluşum süreci ve kabulü, Ulusal Yargı Ağı Projesinin desteklenmesi,

e-Devlet Kapısının teknik altyapısına ilişkin görevlendirmeler vb. konularda 13 adet karar alınmıştır.

Bilgi Toplumu Stratejisinin 2006 yılında uygulanmaya başlanmasından sonra İcra Kurulunun katılımcıları 3 Nisan 2007 tarihli ve 2007/7 sayılı Başbakanlık Genelgesi ile yeniden belirlenmiştir. Buna göre Kurul, Devlet Planlama Teşkilatının bağlı olduğu Devlet Bakanı, Milli Eğitim Bakanı, Ulaştırma Bakanı, Sanayi ve Ticaret Bakanı, Başbakanlık Müsteşarı, İçişleri Bakanlığı Müsteşarı, Maliye Bakanlığı Müsteşarı, Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarı ve Başbakanlık Başmüşavirinden oluşmaktadır. Kurul toplantılarına; Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu Başkanı, Telekomünikasyon Kurumu Başkanı, Küçük ve Orta Ölçekli Sanayi Geliştirme ve Destekleme İdaresi Başkanı, Türksat A.Ş Genel Müdürü, Dönüşüm Liderleri Kurulu Başkanı ve Danışma Kurulunu temsilen Danışma Kurulu Başkanı ile Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği, Türk Sanayicileri ve İşadamları Derneği, Türkiye Bilişim Derneği, Türkiye Bilişim Vakfı, Yazılım Sanayicileri Derneği ve Türkiye Bilişim Sanayicileri ve İşadamları Derneği başkanları da katılır.

Oluşturulan İcra Kurulunun temel görevi; Türkiye'nin bilgi toplumuna geçiş çalışmalarının hızlandırılması, başta bilgi ve iletişim teknolojileri politikaları olmak üzere bilgi toplumu strateji ve politikalarının belirlenerek bu alandaki tüm faaliyetlerin bir bütünlük içerisinde yürütülmesi ve küresel rekabet koşullarına uyum sağlamak üzere ekonomik ve sosyal dönüşümün gerçekleştirilmesi amacını taşıyan e-Dönüşüm Türkiye Projesi'nin hayata geçirilmesi ve Bilgi Toplumu Stratejisinin uygulanması sürecinde en üst düzeyde politika belirleme ve karar alma, değerlendirme ve yönlendirmedir.

 

İcra Kurulu Üyeleri:

Devlet Bakanı Cevdet YILMAZ,
Milli Eğitim Bakanı Nimet ÇUBUKÇU,
Ulaştırma Bakanı Binali YILDIRIM,
Sanayi ve Ticaret Bakanı Nihat ERGÜN,
Başbakanlık Müsteşarı Efkan ALA,
İçişleri Bakanlığı Müsteşarı Osman GÜNEŞ,
Maliye Bakanlığı Müsteşarı Naci AĞBAL,
Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarı Kemal MADENOĞLU ve
Başbakanlık Başmüşaviri

Kurul toplantılarına;
- Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu Başkanı,
- Telekomünikasyon Kurumu Başkanı,
- Küçük ve Orta Ölçekli Sanayi Geliştirme ve Destekleme İdaresi Başkanı,
- Türksat A.Ş Genel Müdürü,
- Dönüşüm Liderleri Kurulu Başkanı,
- Danışma Kurulunu temsilen Danışma Kurulu Başkanı ile
- Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği Başkanı,
- Türk Sanayicileri ve İşadamları Derneği Başkanı,
- Türkiye Bilişim Derneği Başkanı,
- Türkiye Bilişim Vakfı Başkanı,
- Yazılım Sanayicileri Derneği Başkanı,
- Türkiye Bilişim Sanayicileri ve İşadamları Derneği Başkanı da katılacaklardır.
 

Geçmiş yıllarda, farklı isimler altında yürütülen çalışmalar, genellikle birbirinden bağımsız ve ülkenin öncelik ve ihtiyaçları yerine, kurumsal öncelik ve ihtiyaçlara dayalı olarak ön plana çıkmış ve çoğunlukla ekonomik ve sosyal istikrarsızlık ortamında uygulama imkanı bulamamıştır. Bilgi toplumu olma yolundaki çalışmaların daha bütüncül, ülkeye ekonomik katma değer kazandırmayı ve toplumsal refahı artırmayı öncelikli gören, somut hedefleri olan ve katılımcı bir yaklaşımla ele alınarak yürütülmesi ihtiyacı, yeni bir kurumsal yapının oluşturulması gereğini ortaya çıkarmıştır.


58. Hükümet tarafından hazırlanan Acil Eylem Planı'nda e-Dönüşüm Türkiye Projesi'ne yer verilmiş, söz konusu projenin koordinasyonu, izlenmesi, değerlendirilmesi ve yönlendirilmesi ile ilgili olarak DPT Müsteşarlığı görevlendirilmiştir. Ayrıca, 27 Şubat 2003 tarihinde yayımlanan 2003/12 sayılı Başbakanlık Genelgesi ile e-Dönüşüm Türkiye Projesi'nin amaçları, kurumsal yapısı ve uygulama esasları belirlenmiştir.

e-Dönüşüm Türkiye Projesi'nin koordinasyonunu yürütmek, kamu kurumlarının bilgi ve iletişim teknolojisi yatırımları arasında eşgüdüm sağlamak ve bilgi toplumu olma yolunda atılması gereken adımlara ilişkin stratejileri belirlemek üzere 2003 yılı Mart ayında DPT bünyesinde Bilgi Toplumu Dairesi (BTD) kurulmuştur.

e-Dönüşüm Türkiye Projesi'nin Amaçları ve Yapılan Çalışmalar

2003/12 Sayılı Başbakanlık Genelgesi'nde belirtildiği üzere, e-Dönüşüm Türkiye Projesi'nin başlıca hedefi; vatandaşlarımıza daha kaliteli ve hızlı kamu hizmeti sunabilmek amacıyla; katılımcı, şeffaf, etkin ve basit iş süreçlerine sahip olmayı ilke edinmiş bir devlet yapısı oluşturacak koşulların hazırlanmasıdır.

Bu proje ile;

- Bilgi ve iletişim teknolojileri politikaları ve mevzuatının, öncelikle Avrupa Birliği müktesebatı çerçevesinde gözden geçirilerek yeniden düzenlenmesi, bu konuda eEurope + kapsamında aday ülkeler için öngörülen eylem planının Ülkemize uyarlanması,
- Vatandaşın, bilgi ve iletişim teknolojileri yardımıyla, kamusal alandaki karar alma süreçlerine katılımını sağlayacak mekanizmaların geliştirilmesi,

- Kamu idaresinin, şeffaf ve hesap verebilir hale getirilmesine katkıda bulunulması,
- Kamu hizmetlerinin sunumunda, bilgi ve iletişim teknolojilerinden azami ölçüde yararlanılarak iyi yönetişim ilkelerinin hayata geçirilmesine katkıda bulunulması,
- Bilgi ve iletişim teknolojilerinin kullanımının yaygınlaştırılması,
- Bilgi ve iletişim teknolojisi alanında kaynak israfını azaltmak amacıyla, kamunun mükerrerlik arz eden veya örtüşen ilgili yatırım projelerinin bütünleştirilmesi, izlenmesi, değerlendirilmesi ve yatırımcı kamu kuruluşları arasında gerekli koordinasyonun sağlanması,
- Sektördeki özel sektör faaliyetlerine yukarıdaki ilkeler ışığında yol gösterilmesi amaçlanmaktadır.

e-Dönüşüm Türkiye Projesi'nin yürütülmesinde, günümüze kadar yapılan çalışmalardan, bilgi birikiminden ve oluşumlardan yararlanma yaklaşımı benimsenmiştir. Bu yaklaşım çerçevesinde, daha önce ülkemizin e-Avrupa+ Girişimine taraf olmasını takiben başlatılan e-Türkiye Girişimi kapsamında oluşturulan çalışma grupları yeniden düzenlenmiş ve 13 çalışma grubunun 8'e düşürülmesine karar verilmiştir. Bu dönemde yeniden düzenlenen çalışma grupları ve koordinasyonundan sorumlu kuruluşlar aşağıdadır:

1) Eğitim ve İnsan Kaynakları Çalışma Grubu: Milli Eğitim Bakanlığı
2) Teknik Altyapı ve Bilgi Güvenliği Çalışma Grubu: Ulaştırma Bakanlığı
3) Hukuki Altyapı Çalışma Grubu: Adalet Bakanlığı
4) e-Devlet Çalışma Grubu: Devlet Planlama Teşkilatı
5) e-Ticaret Çalışma Grubu: Dış Ticaret Müsteşarlığı
6) Standartlar Çalışma Grubu: Türk Standardları Enstitüsü Başkanlığı
7) e-Sağlık Çalışma Grubu: Sağlık Bakanlığı
8) İzleme Çalışma Grubu: Türkiye Bilişim Derneği

Çalışma grubu koordinatörleriyle 28 Mart 2003 tarihinden itibaren yapılan çalışmalar, Kısa Dönem Eylem Planı'nın (KDEP) hazırlanması ile neticelenmiştir.

4 Aralık 2003 tarih ve 2003/48 sayılı Başbakanlık Genelgesi'yle e-Dönüşüm Türkiye Projesi Kısa Dönem Eylem Planı uygulamaya konmuştur. Ayrıca söz konusu Genelge'yle e-Dönüşüm Türkiye İcra Kurulu oluşturulmuştur. Kurul'un sekreterya hizmetleri DPT Müsteşarlığınca yürütülmektedir.

Kısa Dönem Eylem Planının uygulamasının tamamlanmasından sonra, çalışma gruplarının katılımı ile, orta vadeli Bilgi Toplumu Stratejisinin hazırlanmasına kadar uygulanmak üzere bir yıl süreli 2005 Eylem Planı hazırlanmış ve uygulanmıştır.

2005 Eylem Planı ve uygulama sonuçlarına ulaşmak için tıklayınız.

2005 Eylem Planının uygulanması sonrasında 2005-2006 yıllarında Bilgi Toplumu Stratejisi ve Eylem Planı hazırlanarak 2006-2010 döneminde uygulanmak üzere 2006 yılı Temmuz ayında 2006/38 sayılı Yüksek Planlama Kurulu kararı ile yürürlüğe konmuştur.

Bilgi Toplumu Stratejisi ve Eylem Planı ile uygulamaya ilişkin Değerlendirme Raporlarına ulaşmak için tıklayınız.

Raporun bulunduğu ana sayfaya ulaşmak için buraya tıklayınız.